عضو كميسيون امنيت ملي در گفتگو با عصرايرانيان: تصمیم همسایگان ایران در خزر بی اعتبار است دعوت نكردن ايران به اجلاس كشورهاي حاشيه خزر واكنش برخي دولتمردان ايراني را به اين امر در روزهاي گذشته برانگيخت. در اين اجلاس كه از 4كشور روسيه، قزاقستان، تركمنستان و آذربايجان دعوت به عمل آمد، قرار است درباره بزرگترين درياچه جهان كه ايران از اصلي‌ترين مدعيان آن است، سخن به ميان آيد. اما روسيه در واكنش به اعتراض وزيرخارجه جمهوري اسلامي اين اجلاس را متعلق به كشورهاي مشترك‌المنافع خزر دانست و از نارضايتي ايران ابراز تعجب كرد! به اين بهانه در گفتگويي كوتاه با حشمت‌الله فلاحت‌پيشه عضو كميسون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس از خزر و موضع ايران در برابر اين اجلاس چهارگانه پرسيديم. * جناب فلاحت‌پيشه 4كشور حاشيه درياي‌خزر در اجلاس خود كه مربوط به مذاكرات حقوقي كاسپين است، ايران را دعوت نكردند، فكر مي‌كنيد دليل اين اقدام كشورهاي همسايه چه چيزي باشد؟ - وقتي وضعيت كشورهاي مذكور را به دقت بررسي كنيم مي‌بينيم منافعي كه اين چهاركشور حاشيه‌اي در ارتباط با يكديگر دارند بيش از منافعي است كه با ايران دارند. چون اين كشورها در كنار يكديگر، مشترك‌المنافع به حساب مي‌آيند. از طرفي اين كشورها موضوعات مربوط به حريم آبي خود را دو به دو با يكديگر حل كرده‌اند. براي مثال روسيه و قزاقستان با هم و آذربايجان و تركمنستان با همديگر مذاكرات حقوقي مربوط به خزر را در ميان گذاشته‌اند. به همين خاطر شايد دليل اين اقدام اين باشد كه ايران جزو اين كشورهاي مشترك‌المنافع نباشد. • به نظر شما اين مشترك‌المنافع نبودن باعث اتخاذ تصميم درباره خزر بدون حضور ايران مي‌گردد؟ خير- در هر شرايطي هر توافقي كه بين اين كشورها بدون حضور ايران انجام پذيرد خلاف معاهدات بين‌المللي است. و همچنين خلاف توافقاتي كه ميان ايران و روسيه قديم (اتحاد جماهير شوروي) در سال‌هاي 1920 و 1940 ميلادي صورت گرفت. چون توافقات صورت گرفته براساس مالكيت مشاء است. و همه كشورهاي عضو بايد روي آن اتفاق نظر داشته باشند. به همين خاطر ايران مي‌تواند به اين توافقات صورت گرفته پايبند نباشد و آنرا نپذيرد. * روسيه حتي از نارضايتي ايران ابراز تعجب كرد. دليل آن را در چه مي‌بينيد؟ به طور كلي اين بحث جنبه سياسي دارد. هر زمان مسايلي سياست خارجي ما را دچار نوسان مي‌كند، همسايگان ما سعي مي‌كنند موضوع را بين خود بررسي كنند و تصميماتي را اتخاذ كنند. از طرفي ما بايد توجه داشته باشيم روسيه دوست راهبردي و استراتژيك ايران نيست. بلكه دوست سياسي ماست. فرق اين دونوع همراهي هم در اين است كه در همراهي‌هاي راهبردي، كشور مربوطه هميشه همراه همسايه يا كشور مورد نظر است. در حاليكه همراهي‌هاي سياسي در شرايط بازي سياسي انجام مي‌گيرد. • به نظر شما ايران در واكنش به اين عمل، چه اقداماتي مي‌تواند انجام دهد؟ ايران مي‌تواند در واكنش به اين اقدام ابتدا 4سفير كشورهاي حاشيه خزر را احضار كرده و پس از آن شكايت خود را به مراجع بين‌المللي اعلام كند. در كنار اينها ايران بايد نسبت به تصميمات اتخاذ شده در اين اجلاس بي‌اعتنا باشد. • كيفيت رابطه‌اي كه ما با روسيه داريم تا چه اندازه مي‌تواند در اين تعاملات تاثيرگذار باشد؟ اين درست است كه ما به دليل نقشي كه روسيه در شوراي امنيت ايفا مي‌كند، نوعي نياز همراهي به آن داريم. اما اين مورد تاكنون باعث نشده كه ما به روسيه امتيازي بدهيم. چون چنين وقايعي از موضوعات ملي است. از طرفي ما بايد توجه داشته باشيم كه روسيه هم در برخي حوزه‌ها به ما نيازمند است. و ما در موضع ضعف در برابر روسيه قرار نداريم و اين نياز متقابل است. • درباره نياز روسيه به ايران بيشتر توضيح دهيد: ايران نقش محوري در منطقه بازي مي‌كند. از طرفي ما نبايد اين نكته را از خاطر ببريم كه آمريكا چشم به منطقه خاورميانه دوخته است. در اين منطقه ايران هدف استراتژيك منطقه‌اي آمريكا به حساب مي‌آيد. و روسيه و چين هم هدف استراتژيك بين‌المللي آمريكا محسوب مي‌شوند. پس يكي از اهداف مهم آمريكا در تحديد روسيه و چين در منطقه به شمار مي‌رود. و آمريكا هميشه سعي در تضعيف روسيه داشته است. پس اگر اين هدف جهت بيشتر و جدي‌تري بگيرد اين روسيه است كه بايد به فكر امتيازدادن باشد. به ويژه در بحث خزر، روسيه منافع غرب را هم تهديد مي‌كند و غربيان به شدت از تام‌الاختيار شدن روسيه در درياي خزر نگرانند. از طرفي تعريف ايران و روسيه از خزر و جريانات آن، ژئوپلتيكي است اما نگاه غرب به خزر اينگونه نيست. خزر مسيري است كه بحث انرژي غربيان از آن مي‌گذرد. پس نمي‌‌توانند اجازه دهند كه روس‌ها حاكم مطلق خزر شوند. و حتي با فرض حضور ايران مايلند جلوي اين امر را بگيرند. • رابطه ايران و غرب مي‌تواند در اين جريان تاثيرگذار باشد؟ بله... رابطه ايران با غرب در حال حاضر شايد داراي تنش باشد. اما اين رابطه ناپايدار نخواهد بود و به سمت تنش‌زدايي پيش خواهد رفت. اما در حال حاضر كه ما با غرب اختلافاتي داريم و تنش‌هاي ما تقويت شده برخي كشورها از اين اختلافات سوءاستفاده خواهند كرد. و چون غربي‌ها روسيه را رقيب بين‌المللي خود در منطقه مي‌داند، انحصارطلبي اين كشور به ضرر آنها تمام مي‌شود. از طرفي ما سابقه جنگ با غرب را نداريم. اما روسيه و غرب چنين سابقه‌اي را در تاريخ خود دارند و شايد اكنون هم روابطشان نوعي آتش زيرخاكستر باشد. پس غرب ترجيح خواهد داد كه اين رقيب را با تهديد و تحديد مواجه كند. * جناب دكتر ما به طور كلي مي‌توانيم اميدوارم باشيم كه در بحث خزر به سهم حقوقي و قانوني خود دست پيدا خواهيم كرد؟ ما در جريان خزر از نوعي پشتوانه سياسي و حقوقي برخورداريم. از طرفي هيچ ملتي در منطقه مانند ايران روي بحث تماميت ارضي خود حساسيت به خرج نمي‌دهند. نمونه آن دفاع ملي ما در هشت سال جنگ تحميلي بود. به همين خاطر اجلاس 4جانبه صلاحيت آنرا ندارد كه مواضع حقوقي براي ما تعيين كند. كه در صورت چنين اقدامي با واكنش ما مواجه خواهد شد. چون موضوع خزر براي ما فراتر از مسايل جناحي است و هر دولتمردي حساسيت لازم را نسبت به آن خرج خواهد داد. چون دولتمردان ما مي‌دانند كه در صورت عدم نشان دادن واكنش مناسب در مقابل افكار عمومي قرار خواهند گرفت. ... با احترام سمیرا فرخ منش عصر ایرانیان